Fryderyk Parmenter<\/strong> – p\u0142atnik zak\u0142ad\u00f3w Slater Morill w South Braintree, Amerykanin; Historia tej piosenki rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w czwartek, 15 kwietnia 1920 roku, oko\u0142o godziny 15.05. Wtedy to z budynku zak\u0142ad\u00f3w obuwniczych Slatera i Morilla przy ulicy Per\u0142owej wysz\u0142o dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn: Fryderyk Parmenter, kt\u00f3ry by\u0142 p\u0142atnikiem odpowiedzialnym za przekazanie wynagrodzenia dla robotnik\u00f3w oraz Alessandro Berardelli – na co dzie\u0144 str\u00f3\u017c w fabryce – stanowi\u0142 ochron\u0119 swojego partnera. To Alessandro ni\u00f3s\u0142 w stalowej walizce niebagateln\u0105 kwot\u0119 15 776 dolar\u00f3w i 51 cent\u00f3w starannie u\u0142o\u017con\u0105 w kopertach. Zd\u0105\u017cyli przej\u015b\u0107 zaledwie 200 metr\u00f3w, gdy pad\u0142y strza\u0142y – Parmenter ugodzony zosta\u0142 dwoma kulami, ochroniarz – czterema. Bernardelii zmar\u0142 na miejscu, ksi\u0119gowy skona\u0142 kilkana\u015bcie godzin p\u00f3\u017aniej w szpitalu. Sprawcy morderstwa uciekli wraz z \u0142upem, a wszystko to dzia\u0142o si\u0119 niespe\u0142na 18 kilometr\u00f3w od centrum Bostonu w miejscu zwanym South Braintree.<\/p>\n\n\n\n Zatrzymanych w tej sprawie okre\u015bli\u0107 mo\u017cna wy\u015bwiechtanym zwrotem „znani policji”. Ferdinando Sacco (u\u017cywaj\u0105cy imienia Nicola) mia\u0142 29 lat i zajmowa\u0142 si\u0119 szewstwem, 32-letni Bartolomeo Vanzetti by\u0142 handlarzem ryb. \u0141\u0105czy\u0142a ich nie tylko przyja\u017a\u0144, ale i rok przybycia do Stan\u00f3w Zjednoczonych (1908) oraz dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ruchu anarchistycznym i wsp\u00f3lne, bardzo wyraziste pogl\u0105dy. Mi\u0142o\u015bnicy doktryn politycznych dobrze wiedz\u0105, \u017ce anarchizm niejedno ma oblicze, jednak cokolwiek by\u015bmy na ten temat nie powiedzieli, trzeba wyra\u017anie stwierdzi\u0107, i\u017c wszelkie z\u0142o anarchi\u015bci widz\u0105 w istnieniu pa\u0144stwa. Pa\u0144stwo (za spraw\u0105 aparatu ucisku) jest bowiem zgodnie z ich przekonaniami \u017ar\u00f3d\u0142em z\u0142a, t\u0142umi wolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, prowadzi wojny, niszczy indywidualizm. Ruch anarchistyczny ma na swoim koncie epizody niemal komiczne, jak przypadek z \u017cyciorysu jednego z g\u0142\u00f3wnych ideolog\u00f3w – Errico Malatesty. Dowodz\u0105c w 1877 roku oddzia\u0142em anarchist\u00f3w Malatesta zaj\u0105\u0142 bez walki w\u0142osk\u0105 wiosk\u0119 Letino. Powsta\u0144cy wprowadzili doktryn\u0119 likwidacji pa\u0144stwa w \u017cycie: spalono wszelkie urz\u0119dowe dokumenty, pieni\u0105dze rozdano wszystkim obywatelom, ziemi\u0119 wyw\u0142aszczono. Enklawa anarchizmu przetrwa\u0142a a\u017c rok, g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce zaatakowane pa\u0144stwo nie zorientowa\u0142o si\u0119, i\u017c zosta\u0142o zaatakowane. Po roku wys\u0142ano do Letino wojsko, powsta\u0144c\u00f3w aresztowano i osadzono w wi\u0119zieniach.<\/p>\n\n\n\n Anarchizm w USA kojarzy\u0142 si\u0119 jednak mniej operetkowo. We wrze\u015bniu 1901 roku anarchista polskiego pochodzenia – Leon Czolgosz zastrzeli\u0142 w Buffalo prezydenta Stan\u00f3w Zjednoczonych – Williama McKinleya. Inspiracj\u0119 dla Czolgosza stanowi\u0142o zab\u00f3jstwo dokonane rok wcze\u015bniej, gdy z r\u0119ki kolejnego anarchisty zgin\u0105\u0142 kr\u00f3l W\u0142och – Humbert I. Prze\u0142om XIX i XX wieku by\u0142 zreszt\u0105 prawdziwym festiwalem skrajnego od\u0142amu ruchu anarchistycznego, od\u0142amu uwa\u017caj\u0105cego terror, zamachy i krew za jedyny spos\u00f3b wprowadzenia w \u017cycie powszechnego szcz\u0119\u015bcia. P\u00f3\u017aniej pojawi\u0142o si\u0119 widmo komunizmu, z kt\u00f3rym r\u00f3\u017cne pa\u0144stwa w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b usi\u0142owa\u0142y sobie poradzi\u0107. Jedne sz\u0142y na ust\u0119pstwa wobec coraz lepiej organizuj\u0105cych si\u0119 robotnik\u00f3w, inne – do marchewki potrafi\u0142y doda\u0107 sporej wielko\u015bci kij. Stany Zjednoczone lat 20. XX wieku stawia\u0142y raczej na kij. Lewicowe zwi\u0105zki zawodowe, propaganda socjalistyczna, mity komunizmu czy anarchizmu nie mog\u0142y liczy\u0107 na pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107 pa\u0144stwa. Na porz\u0105dku dziennym by\u0142y zatrzymania podczas wiec\u00f3w i w\u0142a\u015bnie z powodu zorganizowania takiego wiecu funkcjonariusze aresztowali Sacco i Vanzettiego. Wiec – dodajmy – by\u0142 wyrazem sprzeciwu przeciwko policji oskar\u017canej o brutalno\u015b\u0107 wobec jednego z anarchistycznych dzia\u0142aczy. Niebawem Sacco i Vanzettiego oskar\u017cono o rabunek oraz podw\u00f3jne morderstwo dokonane w South Braintree.<\/p>\n\n\n\n S\u0105dowy proces pe\u0142en by\u0142 emocji i sprzeczno\u015bci. Jedni \u015bwiadkowie widzieli oskar\u017conych na miejscu zbrodni, inni potwierdzali ich obecno\u015b\u0107 w jakiej\u015b innej, odleg\u0142ej lokalizacji. Oskar\u017cenie atakowa\u0142o z pozycji politycznych zarzucaj\u0105c Sacco i Vanzettiemu, \u017ce aby unikn\u0105\u0107 poboru w czasie wojny \u015bwiatowej wyjechali do Meksyku. „Nie wierz\u0119 w wojn\u0119” – odpowiedzia\u0142 na takie oskar\u017cenia Sacco kieruj\u0105c si\u0119 anarchistyczn\u0105 logik\u0105. Najwa\u017cniejszymi dowodami sta\u0142y si\u0119 pistolety znalezione przy oskar\u017conych: jeden, z kt\u00f3rego pad\u0142y \u015bmiertelne strza\u0142y oraz drugi, b\u0119d\u0105cy s\u0142u\u017cbow\u0105 broni\u0105 zabitego ochroniarza. Pods\u0105dni, kieruj\u0105c si\u0119 ch\u0119ci\u0105 ochronienia jakich\u015b „innych os\u00f3b” odm\u00f3wili podania \u017ar\u00f3d\u0142a pochodzenia pistolet\u00f3w. Przez ca\u0142y czas twierdzili, \u017ce s\u0105 niewinni, podkre\u015blali polityczny charakter zarzut\u00f3w i dyskryminacyjne podej\u015bcie s\u0105du, kt\u00f3ry – ich zdaniem – by\u0142 uprzedzony do imigrant\u00f3w i ludzi biednych. Rozpocz\u0119ty w maju 1921 roku proces zako\u0144czono w p\u00f3\u0142torej miesi\u0105ca wyrokiem skazuj\u0105cym. Stuprocentowej odpowiedzi na pytanie: winni czy niewinni, nie znaleziono do dzi\u015b. A szukano d\u0142ugo – badania balistyczne broni przeprowadzano jeszcze w 1983 roku, kiedy Sacco i Vanzetti od dawna ju\u017c nie \u017cyli. Odpowiedzi szukano tak\u017ce za \u017cycia obu W\u0142och\u00f3w, bo ruch na rzecz ich u\u0142askawienia przybra\u0142 form\u0119 masow\u0105. Powsta\u0142 komitet na rzecz ich uwolnienia, kt\u00f3ry w ci\u0105gu siedmiu lat dzia\u0142alno\u015bci zebra\u0142 astronomiczn\u0105 kwot\u0119 300 tysi\u0119cy dolar\u00f3w. T\u0142umne demonstracje za ich u\u0142askawieniem pojawi\u0142y si\u0119 na ca\u0142ym \u015bwiecie, listy w sprawie wystosowali luminarze tamtych czas\u00f3w – mi\u0119dzy innymi: Herbert George Wells, Albert Einstein, George Bernard Shaw. \u017byj\u0105cy ju\u017c na kredyt Sacco i Vanzetti mogli zza krat jedynie obserwowa\u0107 ca\u0142e zamieszanie. W 1925 pojawi\u0142 si\u0119 niespodziewany \u015bwiadek: Celestino Medeiros, notoryczny przest\u0119pca oczekuj\u0105cy na proces w sprawie o zupe\u0142nie inne morderstwo. Medeiros przyzna\u0142 si\u0119 do zbrodni w South Braintree twierdz\u0105c, \u017ce Sacco i Vanzetti nie maj\u0105 z t\u0105 spraw\u0105 nic wsp\u00f3lnego. S\u0105d nie da\u0142 wiary przest\u0119pcy i 23 sierpnia 1927 dwaj anarchi\u015bci ponie\u015bli \u015bmier\u0107 na krze\u015ble elektrycznym. Jeszcze dwa dni przed egzekucj\u0105 w Bostonie odby\u0142a si\u0119 20-tysi\u0119czna manifestacja przeciwko straceniu W\u0142och\u00f3w. Dziesi\u0119\u0107 razy wi\u0119kszy t\u0142um wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w czuwaniu po \u015bmierci Sacco i Vanzettiego.<\/p>\n\n\n\n
Alessandro Berardelli <\/strong>– stra\u017cnik w zak\u0142adach Slater Morillo, imigrant w\u0142oski;
Ferdinando Sacco<\/strong> – szewc, anarchista, imigrant w\u0142oski;
Bartolomeo Vanzetti<\/strong> – sprzedawca ryb, imigrant w\u0142oski;
Celestino Medeiros <\/strong>– morderca, imigrant w\u0142oski;
Giuliano Montaldo<\/strong> – re\u017cyser, W\u0142och;
Joan Baez<\/strong> – pie\u015bniarka, kompozytorka, autorka tekst\u00f3w, Amerykanka;
Ennio Morricone<\/strong> – kompozytor i dyrygent, W\u0142och;
Hideo Kojima<\/strong> – producent i re\u017cyser gier komputerowych, Japo\u0144czyk;<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/24.edu.pl\/mh\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/01.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/24.edu.pl\/mh\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/05.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n